Mali hukuk üNİte-1


d.ogren-sen.com > Ekonomi > Evraklar


MALİ HUKUK ÜNİTE-1

MALİYE BİLİMİ

Tarihî Gelişimi

Maliye biliminin tarihî gelişimi, mali olaylar perspektifinde değerlendirilebilir. Bu bağlamda tam manasıyla para ekonomisine geçilmeyen ilk çağlarda; savunma, güvenlik, adalet ve sağlık gibi temel kamu hizmetleri, devletin sahip olduğu mülk gelirleri ve ayni mükellefiyetler ile karşılanmaktaydı. Ortaçağda hükümdar tarafından seçilen kamu hizmetleri; form değişikliğine uğramış ayni mükellefiyetler, mülk gelirleri ve vergi benzeri mükellefiyetler ile yerine getirilmekteydi. Askerî masraflar, saray harcamaları, kamu yönetimi giderleri, memur maaşları gibi harcamalar ise kamu harcamaları arasında yer almıştır. Bu bilgilere ilave olarak günümüz modern devletleri tarafından genel kabul görmüş olan bütçe hakkının kullanılması için bu dönemde ilk adımlar atılmaya başlamıştır.

Tanımı, Konusu ve Hukuk Bilimi ile İlişkisi

Maliye; devletin kamu hizmet sunumu için geliştirdiği mali araçların yine devlet tarafından kullanılması sonucunda ortaya çıkan mali olayları inceleyen bilim dalı şeklinde tanımlanabilir.

Maliyenin konusu; "Devletin kamu hizmetlerini yerine getirmek amacıyla vergi ve benzeri kamu gelirlerini toplaması; toplanan kamu gelirlerini çeşitli kamu hizmetlerine tahsis etmek için bütçe hazırlaması, kamu hizmetleri için harcama yapması ve kamu mallarının yönetimine ilişkin olaylardır (Pehlivan, 2012, s. 21)". Bu yaklaşım ışığında maliyenin konusunu, en genel şekli ile kamu hizmeti ve hizmetin yerine getirilmesi için gerekli gelir ve harcamaların oluşturduğu söylenebilir.

Kamu Hizmeti: Bizzat devlet ve/veya kamu tüzel kişileri tarafından ya da bunların gözetimi ve denetimi altında, toplumsal ihtiyaçları karşılamak ve kamu yararını sağlamak amacıyla yapılan, düzenli, sürekli ve yöneldiği amaca göre de değişkenlik gösteren faaliyetlerdir.

Kamu Harcaması: Devlet, mahallî idareler, devlet teşebbüsleri, sosyal güvenlik kurumları, kamuya yararlı kurumlar tarafından yapılan harcamalar, özel kişilerin yaptığı bağış ve yardımlar ve vergi harcamaları sonucunda devlet aktifinde meydana gelen azalmaları ifade eder .

Kamu Geliri: Devletin veya diğer kamu kuruluşlarının görevlerini yerine getirebilmesi için anayasal sınırlar içerisinde çeşitli kaynaklardan elde ettikleri gelirlerin tümüdür. Bu gelirlerin başında vergiler gelirken onu harçlar, şerefiyeler, resimler, para fiskal gelirler, para ve vergi cezaları, mülk ve teşebbüs gelirleri, kamu borçları, para basmadan doğan gelirler ve bağış ve yardım gibi gelirler takip eder.

Kamu Malı: "Kamu idare ve kurumlarının gerek kamunun doğrudan kullanımına ayrılmış, gerekse nitelikleri gereği veya hizmetin amacına uygun düzenlenmiş olmak koşulu ile kamu hizmetine özgülenmiş malların tümü kamu malıdır

GENEL OLARAK MALİ HUKUK

Mali Hukukun Tanımı ve Konusu

Maliyenin hukuki yönünü oluşturan mali hukuk, maliye bilimine nazaran daha yeni bir disiplindir (Oktar, 2012, s. 21; Karakoç, 2012, s. 64). Bu hukuk dalı, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin gelirlerini elde etmesine, giderlerini yapmasına ve mal varlıklarını yönetmesine ilişkin faaliyetleri düzenlemektedir. Mali hukukun konusunu;

  1. Devlet gelirlerinin toplanması;

  2. Devlet gelirlerinin bütçe kanununda gösterilen kurallara göre harcanması;

  3. Kamu mallarının yönetilmesi;

4.Kamu mallarının yönetimine ilişkin konulmuş kurallar oluşturmaktadır

Hukuk Sistemi İçerisindeki Yeri

Menfaat Teorisi: Bu teoriye göre kamu hukuku ile özel hukuk arasındaki ayrım, korunan menfaatin niteliğine dayanmaktadır

İlişkilerin Tarafları Teorisi: Montesquieu'ye ait bir görüşe dayanan bu teoriye göre kamu hukuku yönetenlerle yönetilenler arasındaki ilişkileri düzenlerken özel hukuk eşit durumda olan yurttaşlar arasındaki ilişkileri düzenler

Kuralların Mahiyeti Teorisi (İrade Serbestisi Kıstası): Hukuk kurallarının emredici olup olmadığına bakılarak yapılan bu ayrıma göre kamu hukuku, tarafların iradelerine rağmen uygulanan emredici hukuk kurallarından; özel hukuk ise tarafların aksini kararlaştırabilecekleri hukuk kurallarından oluşur

Uygulama Yöntemi Teorisi (Resen Uygulama Kıstası): Hukuk kuralları kendiliğinden yani resen uygulanıyorsa bu durum kamu hukukuna; kurallar taraflara bağlı olarak uygulanıyorsa bu durum da özel hukuka işaret eder.

Egemenlik Teorisi: Bu teoriye göre hukuki ilişkide taraflar arasında eşitlik söz konusuysa özel hukuktan, taraflar arasında astlık-üstlük ilişkisi varsa kamu hukukundan söz edilir. Kamu hukukunda görülen devletle yurttaş arasındaki astlık-üstlük ilişkisi devletin egemenlik hakkından kaynaklanmaktadır.

MALİ HUKUKTA AYRIM

Birinci Ayrım

Kamu Gelirleri (Vergi) Hukuku

Kamu gelirleri dendiğinde bu kavramın içerisine; vergiler, harçlar, şerefiyeler, resimler, para fiskal gelirler, para ve vergi cezaları, mülk ve teşebbüs gelirleri, kamu borçları, para basmadan doğan gelirler ve bağış ve yardım gibi gelirler girmektedir. Bu bakımdan "vergi hukuku; vergi ödevinin niteliğine, vergi borcunun doğması ve ortadan kalkmasına ilişkin maddi ve şekli hukuk kuralları bütünüdür.

Kamu Harcama Hukuku

Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin, başta anayasa ve bütçe kanunu olmak üzere, yasal düzenlemelerden aldığı yetki çerçevesinde gerçekleştirdiği veya gerçekleştirmeyi planladığı harcamaları genel hatlarıyla düzenleyen ve genel kurallar getiren mali hukuk dalıdır.

Bütçe Hukuku

Siyasi yapısı ister otokratik isterse demokratik olsun, hükümet sistemi ister başkanlık ister parlamenter olsun her devlet, toplumun ortak ihtiyaçlarını karşılamak için kaynak bulmak, toplumsal ihtiyaçlarla bu kaynakları denkleştirmek zorundadır.

Kamu Malları Hukuku

"kamu mallarının konusunu, kamu mallarının nitelikleri, türleri, kamu malı niteliğinin kazanılması ve kaybedilmesi, kamu mallarından yararlanılması oluşturmaktadır (Karakoç, 2012, s. 65)".

Kamu İcra Hukuku

Kamu icra hukukunu tanımlamadan önce kamu alacağı terimini açıklamak yerinde olacaktır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre kamu (amme) alacağı; devlete ve diğer kamu tüzel kişilerine (yerel yönetimlere) ait vergi, resim, harç, ceza soruşturma ve takiplerine ait mahkeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli ve fer'i kamu alacaklarından, yine bu idarelerin kamu hizmetlerinin yerine getirilmelerinden kaynaklanan diğer alacaklardan ve bunların takip masraflarından oluşmaktadır

Kamu (Devlet) Borçları Hukuku Ayrımı

4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 3'üncü maddesinde yer alan tanımlara göre devlet borcunu; devletin borçlu sıfatıyla yurt içinden veya yurt dışından taraf olduğu veya üstlendiği her türlü mali yükümlülük şeklinde tanımlamak mümkündür.

İkinci Ayrım Gelir Hukuku

Vergi ve vergi dışı kamu gelirlerine ilişkin hukuk kurallarından oluşmaktadır. Uygulamada çoğunlukla gelir hukuku yerine vergi hukuku teriminin kullanıldığı görülmektedir.

Harcama (Gider) Hukuku

Mali hukukun kamu giderleri ile ilgili kurallarını, gider hukuku düzenlemektedir. Vergi Hukuku ve Bütçe Hukuku bu kitapta ana hatları ile ortaya konacaktır. Bu bakımdan Vergi Hukuku, Vergi Genel Hukuku ve Vergi Özel Hukuku çerçevesinde; Bütçe Hukuku, Bütçe ve Türk Bütçe Sistemi çerçevesinde irdelenecektir.

DEĞERLENDİRME SORULARI

  1. Aşağıdakilerden hangisi modern kamu gelirleri arasında gösterilemez?



  1. Vergiler B) Şerefiyeler C) Ayni mükellefiyetler

D)HarçlAR E)Mülk gelirleri

  1. Kamu idare ve kurumlarının gerek kamunun doğrudan kullanımına ayrılmış, gerekse nitelikleri gereği veya hizmetin amacına uygun düzenlenmiş olmak koşulu ile kamu hizmetine özgülenmiş malların tümüne ne ad verilir?



  1. Kamu Gelirleri

  2. Kamu Harcamaları

  3. Kamu Hizmeti

  4. Kamu Malı

  5. Kamu Hakkı

3-Devletin ve diğer kamu idarelerinin ve kurumlarının, mali yükümlülüklerden kaynaklanan veya kamu alacağı sayılan alacaklarının güvence önlemlerini, ödenmesini ve hukuki cebre dayanarak tahsilini düzenleyen mali hukuk dalına ne ad verilir?

  1. Kamu İcra Hukuku

  2. Kamu Malları Hukuku

  3. Kamu Harcama Hukuku

  4. Bütçe Hukuku

  5. Kamu Gelir Hukuku


4-Korunan menfaatin niteliğine dayanan kamu hukuku ve özel hukuk ayrımı teorisi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Uygulama Yöntemi Teorisi

  2. Egemenlik Teorisi


C-İlişkilerin Tarafları Teorisi

D-Kuralların Mahiyeti Teorisi

E-Menfaat Teorisi

  1. Mali hukukun konusunu aşağıdakilerden hangisi oluşturmaz?



  1. Devlet gelirlerinin toplanması

  2. Devlet gelirlerinin bütçe kanununda gösterilen kurallara göre harcanması

  3. Kamu mallarının yönetilmesi

  4. Kamu mallarının yönetimine ilişkin konulmuş kurallar oluşturması

  5. Devlet tarafından bağış ve yardımların toplanması

  1. Vergi sistemi içerisindeki maddi mükellefiyet doğuran vergileri ihtiva eden vergi hukuku branşına ne ad verilir?



  1. Vergi Genel Hukuku

  2. Vergi Özel Hukuku

  3. Vergi Ceza Hukuku

  4. Vergi İcra Hukuku

  5. Vergi Yargı Hukuku

  1. Aşağıdakilerden hangisi kamu mallarının konusu kapsamında yer almaz?



  1. Kamu mallarının nitelikleri

  2. Kamu mallarının türleri

  3. Kamu mallarının yapısı

  4. Kamu malı niteliğinin kazanılması

  5. Kamu mallarından yararlanılması

  1. Aşağıdakilerden hangisi Orta Çağ'a ilişkin gelirler arasında gösterilebilir?



  1. Harçlar

  2. Fiatlar

  3. Resimler

  4. Bağışlar

  5. Mülk Gelirleri




  1. Maliye bilimine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?



  1. Maliye çoğunlukla özel hukuk ile ilişki içerisindedir.

  2. Maliye, multidisipliner mahiyettedir.

  3. Mali olayları inceler.

  4. Maliye biliminin ne zaman ortaya çıktığı bilinmemektedir.

  5. Pek çok sosyal bilim ile yakın ilişki içerisindedir.

10- , devletin gelecek muayyen bir devre içindeki gelir ve giderlerini

tahmin eden ve bunların yürütülüp uygulanmasına izin veren bir hukuki tasarruftur.

Cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

  1. Vergi

  2. Borçlanma

  3. Harcama

  4. Bütçe

E)Hizmet

l.C, 2.B, 3.A, 4.E, 5.E, 6. B, 7. C, 8. E, 9. A, 10. D

REYHAN TUNA


sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Mali hukuk üNİte-1 iconKamu idaresiNİn mali yapisi ve mali tablolari hakkinda biLGİ

Mali hukuk üNİte-1 iconKamu idaresiNİn mali yapisi ve mali tablolari hakkinda biLGİ

Mali hukuk üNİte-1 iconA eşitler arası ilişkileri düzenleyen hukuk kuralları özel hukuk kurallarıdır. B

Mali hukuk üNİte-1 iconEk: 3 serbest muhasebeci mali MÜŞAVİrler veya yemiNLİ mali MÜŞAVİrler...

Mali hukuk üNİte-1 iconRoma’nın hukuk düşüncesi en fazla Borçlar hukuku sahasında kendini...

Mali hukuk üNİte-1 iconTicaret hukuku, kişiler arasındaki ticari ilişkileri düzenleyen hukuk...

Mali hukuk üNİte-1 iconGenel hukuk hukuk kurallari

Mali hukuk üNİte-1 iconSerbest muhasebeci mali MÜŞAVİRLİk ve yemiNLİ mali MÜŞAVİRLİk kanunu (1)

Mali hukuk üNİte-1 iconSerbest muhasebeci mali MÜŞAVİRLİk ve yemiNLİ mali MÜŞAVİRLİk kanunu (1)

Mali hukuk üNİte-1 icon1866 y?l?nda Moskova’da do?an Kandinsky ьniversitede Hukuk ve ?ktisat...


Yasa




© 2000-2018
kişileri
d.ogren-sen.com