Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye


sayfa2/3
d.ogren-sen.com > Edebiyat > Araştırma
1   2   3

Nâbî’de Tıp Terimleri

Tıp terimleri, hastalık adı, hastalık belirtisi, hastalık betimlemeleri, hasta, hastane, tedavi şekilleri, tıbbî aletleri içermektedir. Nâbî’nin sözü edilen eserlerinde geçtiği belirlenen bu sözcükler aşağıda gösterilmiştir. Tabâbetle ilgili olmayan organ, cevher ve bitki adları bu listede yer almamaktadır:

Tıp teriminin adı

Kökeni

Anlamı

Gazel örneği

acı bâdâm

T. +Far.

acı badem

[197]

‘âfiyet

Ar.

sağlık, selamet, sıhhatte olmak.

[568]

‘âfiyet-pezîr

Ar. + Far.

sağlık, selamet kabul eden

[841]

‘attâr

Ar.

bitki satan, ilaç yapan: eczacı

[411]

‘avârız-ı endûh

Ar. + Far.

elem belirtileri

[169]

ağzı köpür-

T.+T.

hastalıktan dolayı ağzında

köpük oluş-

[208]

ahlât-ı redî

Ar.+ Ar.

kötü, bozulmuş hıltlar

[359]

‘alîl

Ar.

hastalıklı, sakat

[483]

‘asel

Ar.

bal

[159]

âteşlere düş-

Far. + T.

ateşi yüksel-,

[337]

bâd-ı zehr-i gam

Far. + Ar.+ Ar.

gamın panzehiri

[358]

bar bar bağır-

T.

hastalıktan bağırarak ses çıkar-

[396]

bâzû

Far.

kısmet, güç, kuvvet: mecazen muska

[630]

bâzû-yı baht

Far. + Far.

baht açıklığı için yapılan kısmet

[67]

bâzû-yı tedbîr

Far. + Ar.

tedbir için yapılan kısmet

[147]

berş

Ar.

afyon şurubu, macun

[358]

bî-çâre

Far.

çaresiz, dermansız: hasta

[282]

bîmâr / bîmârân

Far.

hasta, hastalar

[381]

bimârca

Far. + T.

hasta gibi

[116]

bimârla-

Far. + T.

hastalık bulaş-, hastalığa yakalan-

[359]

bîmârlık

Far. + T.

hastalık

[192]

buhûr

Far.

tütsü

[299]

bürûdet

Ar.

soğukluk

[759]

cebr eyle-

Ar. + T.

kırıkları bitiştir-, bitişmeye zorla-

[149]

cerâhat-ı dil

Ar. + Far.

gönül yarası, yürek yarası

[707]

cerâhat-ı nâsûr

Ar.+ Ar.

nasır yarası, basur yarası

[601]

cerrâh

Ar.

tabip

[603]

ciğer

Far.

karaciğer ve akciğerin ortak adı

[210]

cünûn

Ar.

delirme, delilik

[168]

cünûn it-

Ar. + T.

delirt-, deli et-

[835]

çâre

Far.

ilaç, tedbir

[863]

çâreger

Far. + Far.

çare bulan: tabip

[828]

çâre-hâhân

Far. + Far.

çare isteyenler: hastalar

[72]

çâre-sâz

Far. + Far.

çare bulan: tabip

[98]

çeşm

Far.

göz

[649]

çeşm-i hûn

Far. + Far.

kanlı göz

[232]

dâğ

Far.

yanık yarası

[733]

dâğ-ı derûn

Far. + Far.

iç yarası

[102]

dâğ-ı sine

Far. + Far.

göğüs yarası

[529]

dâğ-ı sûz

Far. + Far.

ateş yarası

[399]

dâğ-ı şerha

Far. + Ar.

dilinmiş, kesilmiş yara

[258]

dârû

Far.

ilaç

[294]

dârû-yı ifâkat

Far. + Ar.

hastalıktan kurtulma ilacı

[297]

dârû-yı sıhhat

Far. + Ar.

sıhhat ilacı

[294]

dârû-yı şifâ

Far. + Ar.

şifa bulma ilacı

[689]

dârü’ş-şifâ

Far. + Ar.

hastane

[845]

dârü'ş-şifâ-yı devlet

Far. + Ar.+ Ar.

devlet hastanesi

[610]

dendân

Far.

diş

[617]

dendân-ı erre

Far. + Far.

kesici diş: azı dişi

[131]

derd

Far.

gam, keder, acı, ağrı, sızı

[72]

derd-i ‘aşk

Far. + Ar.

aşk yarası, aşk acısı

[237]

derd-i derûn

Far. + Far.

iç yarası

[529]

derd-i ser

Far. + Far.

baş ağrısı

[93]

derdmend

Far. + Far.

dertli, ağrılı

[394]

dermân

Far.

ilaç, çare

[569]

dermân eyle-

Far. + T.

ilaç ver-, çare ol-

[181]

deryûze-i merhem

Far. + Ar.

merhem, ilaç dilencisi: hasta

[77]

deva

Ar.

ilaç, çare

[851]

devâ eyle-

Ar. + T.

ilaç ver-, çare ol-

[684]

devâ-yı derd

Ar. + Far.

derdin ilacı, ağrının çaresi

[351]

devâ-yi ‘âfiyet

Ar.+ Ar.

sağlık ilacı

[568]

dîde-i bîmâr

Far. + Far.

hastanın gözü

[677]

dil-rîş

Far. + Far.

yüreği yaralı, dertli

[465]

ditre-

T.

kaslardaki hızlı, küçük kasılma

[396]

dübür

Ar.

kıç, makat,

[833]

eczâ

Ar.

ilaçlarda kullanılan maddeler

[698]

efyûn

Ar.

afyon, haşhaştan çıkan uyutucu

bir madde

[367]

elem

Ar.

ağrı, sızı, sancı, acı, dert

[528]

em

T.

ilaç, merhem

[707]

engüşt

Far.

Parmak

[252]

etibbâ-yı zamâne

Ar. +Ar.

dönemin tabipleri

[229]

fesâd / fassâd

Ar.

kan alıcı, kan alan,

hacamatçı, cerrah

[394]

fetk /fatk

Ar.

yarma, ayırma, kasık yarığı

[22]

figâr

Far.

Yara

[346]

Frengî tabip

Far. + Ar.

Avrupalı veya Fransız tabip

[675]

gam

Ar.

keder, dert

[686]

gerd-i gam

Far. +Ar.

keder derdi

[35]

germ

Far.

Sıcak

[582]

germiyyet

Far.

hararet, sıcaklık

[208]

gönül sıkleti

T. + Ar.

gönül sıkıntısı

[80]

göz

T.

görme organı

[107]

gül

Far.

çiçek, gül çiçeği

[111]

haccâm

Ar.

hacamat eden

[833]

hafakân

Ar.

ıstırap, sıkıntı, yürek oynaması

[498]

hâhiş-i merhem

Far. + Ar.

merhem isteyen: hasta

[282]

hakîm

Ar.

âlim, bilgin, felsefeci, tabip, doktor

[400]

halâs ol-

Ar. + T.

kurtul-, iyileş-

[192]

hamâ'il

Ar.

tılsım, muska, nüsha

[630]

harâret

Ar.

ateş, yanma, humma

[474]

harâret-dîde-i eyyâm-ı bâhûr

Ar. + Far. + Ar. + Far.

çok sıcak günlerde göz kızarması, göz yanması

[77]

haste

Far.

hasta, sayrı

[83]

haste beden

Far. + Ar.

sağlığını kaybetmiş beden, vücut

[617]

haste-i hicrân

Far. + Ar.

ayrılık hastası

[355]

haste-i maraz-ı hûlyâ

Far. + Ar + Yun.

kuruntu hastalığının hastası

[367]

hastelik

Far. + T.

hastalık

[568]

hâsiyyet-i mu’âlece

Ar.+ Ar.

ilaç yapma özelliği, ilacın

kuvveti, tesiri

[351]

havâle

Ar.

sara türünden bir hastalık

[440]

hazm eyleme-

Ar. + T.

sindireme-

[574]

hazm itme-

Ar. + T.

sindirme-

[440]

hazm olun-

Ar. + T.

sindiril-

[347]

hicâb

Ar.

perde

[102]

hicrân

Ar.

iç acısı, unutulmaz acı, keder

[391]

humâr-âlûde

Ar. + Far.

şaşkın, kendinden geçmiş

[220]

humâr

Ar.

içkiden sonra gelen baş

ağrısı, sersemlik

[240]

humâr-ı ye's

Ar.+ Ar.

ümitsizlik, kederden kaynaklı

baş ağrısı

[564]

hummâ

Ar.

ateşli hastalık, nöbet, sıtma

[155]

hummâ-yı sufrevî

Ar. + Ar.

sarı humma

[155]

hûn

Far.

Kan

[210]

hûn-âbe

Far. + Far.

kanlı su, gözyaşı

[782]

hûn-âbe-i eşk

Far. + Far.+ Far.

kanlı gözyaşı

[337]

hûn-âlûd

Far. + Far.

kana bulanmış

[102]

hûn-ı derûn

Far. + Far.

yürek kanı, içteki kan

[440]

hükm-i cinsiyyet

Ar.+ Ar.

(Dîvân’da) yanık cinsine göre

tedavi et-

[724]

hükm-i reml

Ar.+ Ar.

kum falına göre hüküm ver-

[99]

ıztırâb

Ar.

elem, azap, sıkıntı, vesvese

[299]

ifsâd

Ar.

fesada uğrama, bozulma (hıltlarda)

[759]

ifsâd it-

Ar. + T.

fesada uğra-, bozul-

(özellikle hıltlarda)

[759]

iksîr

Ar.

tesirli, yararlı şurup, biricik şifa

[476]

‘ilâc

Ar.

çare, deva, tedbir

[37]

‘ilâc it-

Ar.+ T.

hastalığa deva yap-

[37]

‘illet

Ar.

hastalık, sakatlık

[68]

‘ilel

Ar.

hastalıklar, sakatlıklar

[861]

‘illet-i firkât

Ar.+ Ar.

ayrılık hastalığı

[297]

‘illet-i kulunc

Ar.+ Ar.

şiddetli omuz ve sırt ağrısı hastalığı

[849]

‘illet-i reşk

Ar. + Far.

kıskançlık hastalığı

[271]

‘illet-zede

Ar. + Far.

hastalığa tutulmuş

[248]

‘illet-zede-i renc-i sübât-ı seher

Ar. + Far. +Far. + Ar. +Ar.

uykusuzluk komasının

ağrısına uğramış

[867]

imtilâ

Ar.

dolgunluk, kan toplanma, kan durma

[843]

iştihâ git-

Ar. + T.

(hastalıktan) yemek yeme isteği git-

[843]

kalb

Ar.

yürek, yürek hastalığı

[235]

kalb ilâcı

Ar.+ T.+ Ar.

yürek hastalığının devası

[235]

kan

T.

vücuttaki kırmızı renkli yaşam sıvısı

[653]

kan yut-

T.+T.

kanı yut-

[669]

kânûn

Ar.

ilaç yapım kuralları

[568]

kay

Ar.

kusma

[851]

kay itme-

Ar. + T.

kus-

[851]

kec-nigehlük

Far. + Far. + T.

Şaşılık, şaşı bakışlık

[192]

kesel

Ar.

gevşeklik, tembellik, uyuşukluk

[830]

kesel ir-

Ar. + T.

Gevşeklik, uyuşukluk, tembellik oluş-

[830]

kesel yetiş-

Ar. + T.

Gevşeklik, uyuşukluk, tembellik oluş-

[152]

kuhl

Ar.

sürme, göz ilacı

[756]

kuhl-ı mürekkeb

Ar.+ Ar.

karışım oluşturulmuş sürme,

göz ilacı

[756]

kulak

T.

işitme organı

[742]

kulunc

Ar.

şiddetli omuz ve sırt ağrısı

[849]

kuvveti git-

Ar. + T.

vücut direnci düş-

[359]

lerze

Far.

titreme, titreyiş

[6]

lerziş

Far.

titreme, titreyiş

[155]

les’-i hayye

Ar.+ Ar.

yılan sokması

[159]

lînet

Ar.

yumuşaklık

[248]

lu’âb

Ar.

salya

[206]

lûle

Far.

tütün çubuğu, tütün konulan yuva

[727]

ma’cûn

Ar.

hamur kıvamına getirilmiş ilaç

[174]

ma’cûn-hârlık

Ar. + Far. + T.

macun tüketmek

[556]

ma’cûn-ı ‘ateh

Ar.+ Ar.

bunaklık macunu

[663]

ma’cûn-ı renc-i dil

Ar. + Far.

gönül ağrısına derman ilaç

[174]

ma’cûn-ı nev-sirişte-i nâ-âzmûde

Ar. + Far.+ Far.

henüz denenmemiş, yeni yoğrulmuş ilaç

[277]

mâr

Far.

yılan

[818]

maraz

Ar.

hastalık

[367]

maraz-ı hûlyâ

Ar. + Yun.

kuruntu hastalığı

[367]

maraz-ı irti’âş

Ar.+ Ar.

titreme hastalığı

[684]

marîz

Ar.

hastalıklı, sayrılı

[68]

marîz-i mahabbet

Ar.+ Ar.

sevda hastalığı

[219]

mecnûn

Ar.

çıldırmış, deli, divane

[307]

mecnûn olma-

Ar.+ T.

çıldırma-, deli, divane olma-

[795]

merâret

Ar.

acılık

[698]

mercan

Ar.

mercan balığı

[181]

merhem

Ar.

deriye sürülerek kullanılan ilaç

[724]

merhem ol-

Ar.+ T.

derde deva ol-

[465]

merhem ur-

Ar.+ T.

yaraya merhem sür-

[724]

merhem-i derûn

Ar. + Far.

içteki yaraya ilaç, gönül ilacı

[164]

merhem-i kalb

Ar. + Ar.

kalp ilacı

[358]

merhem-i zahm-efzûn

Ar. + Far.

yarayı artıran merhem

[873]

merhem-sây

Ar. + Far.

merhem sürücü, çare bulucu

[539]

meşime

Ar.

dölyatağı, döl eşi

[378]

micmer

Ar.

buhurdan, içinde tütsü yakılan kap

[448]

mil

Ar.

göze sürme çekmeye mahsus

bir alet

[518]

mîl-i sürme

Ar. + Far.

sürme için kullanılan mil

[656]

misvâk

Ar.

bir ağacın diş temizlemede kullanılan dalı

[66]

misvâk eyle-

Ar. + T.

misvak yap-, diş temizle-

[198]

mizâc

Ar.

insan vücudunun fizyolojik

yapısı

[252]

mûmiyâ

Ar.

zift ve katran karışımı

[845]

mizâc-ı balgamiyân

Ar. +Ar.

balgamlı olan

[727]

mu’âlece

Ar.

ilaç yapma, ilaç kullanma

[351]

mutalsam

Ar.

tılsımlı, büyülü

[533]

mu’tell

Ar.

hasta, illetli, sakat, alil

[861]

müdâvî

Ar.

iyileştirmeğe hizmet eden,

[271]

nabz

Ar.

atardamarlara basıldığında

duyulan vuruş

[293]

nâsûr

Ar.

basur deliği

[601]

neşter

Far.

hekim bıçağı

[49]

neşter-i fasd

Far. + Ar.

kan alma bıçağı

[68]

neşter/ nişter-i fassad

Far. + Ar.

kan alıcının bıçağı

[49]

nevbet

Ar.

zaman zaman ortaya

çıkan bozukluklar

[80]

nüsha

Ar.

Muska

[75]

perde-i çeşm

Far. + Far.

gözü örten, kapatan: göz kapağı

[102]

perhiz

Far.

diyet

[523]

pür-zahm-ı nâsûr

Far. + Far. + Ar.

yara dolu basur

[77]

rahne-i dendân-ı erre

Far. +Far. + Far.

azı dişindeki yarık, bozukluk

[131]

ra’şe tut-

Ar. + T.

titre-

[873]

reg

Far.

damar

[865]

remed

Ar.

göz ağrısı

[356]

renc-i humâr

Far. + Ar.

içkiden kaynaklanan baş

ağrısının sızısı

[475]

renc-i imtilâ

Far. + Ar.

kan toplanma, kan durma ağrısı

[843]

retk

Ar.

yırtığı onar-, yarığı düzelt-, bitiştir-

[22]

rû-i zerd /rûy-ı zerd

Far. + Far.

sarı beniz

[146]

safreviyân

Ar.

safralı olanlar

[727]

sahk it-

Ar. + T.

(ilaç yapmak için) döğ-, toz haline getir-

[881]

sârî

Ar.

bulaşıcı, bulaşan

[850]

seher

Ar.

uykusuzluk, gece uyuyamama

[867]

ser

Far.

baş

[15]

ser-sâm

Far. + Far.

insana sersemlik veren bir hastalık

[771]

serâsîme

Far.

bilinç ve duyguları zayıflamış olması

[771]

sıhhat

Ar.

sağlamlık, sağlık

[195]

sıklet

Ar.

ağırlık, sıkıntı

[269]

sihr

Ar.

büyü, gözbağcılık

[344]

sîne

Far.

göğüs, yürek

[349]

sirayet

Ar.

bulaşma, geçme

[359]

sirayet it-

Ar. + T.

bulaş-, geç-

[359]

sudâ’

Ar.

baş ağrısı

[554]

sûziş

Far.

yanma, yakma, büyük acı

[586]

sübât

Ar.

dalgınlık, hastanın dalması, koma

[867]

sürme

Far.

sürme, kuhl, göz ilacı

[607]

sürmedân

Far.

sürme kabı, sürme hokkası

[607]

şekve-i derd

Ar. + Far.

ağrıdan şikayet

[879]

şerbet-i dînâr

Ar.

bir çeşit şifa şurubu

[37]

şifâ

Ar.

hastalıktan kurtulma, iyi olma

[881]

şifâ eyle-

Ar. + T.

hastalıktan kurtar-, iyi et-




şifâ-bahş

Ar. + Far.

şifa verici, şifa veren: tabip

[568]

şifâ-bahş-ı tabî’at

Ar. + Far. +

doğanın şifa vericiliği

[849]

şifâ-hâne

Ar. + Far.

Hastane

[277]

şifâ-pezîr

Ar. + Far.

iyileşebilir, geçebilir

[881]

şifâ-yı sadr

Ar. + Ar.

göğsü ferahlatan

[803]

şikem-derd

Ar. + Far.

karın ağrısı

[753]

şîşe-i haccâm

Far. + Ar.

hacamat yapanın şişesi

[833]

tâb-ı ‘illet

Ar. + Ar.

Has

[68]

tabîb

Ar.

hekim, doktor

[68]

tabîb-i rüzgâr

Ar. + Far.

dönem hekimi, tabibi

[353]

takviyet ol-

Ar. + T.

vücudun güçlenmesi

[677]

tahâret

Ar.

Temizlik, temizlenme

[558]

tamar

T.

kanın dolaştığı kanal

[193]

tâzelen-

Far. + T.

hastalığın tekrar olması,

[587]

teb

Far.

sıtma, hararet

[597]

teb-i endüh

Far. + Far.

elemli sıtma

[597]

teb-lerze

Far.

sıtma titremesi, sıtma nöbeti

[6]

tebün nevbeti

Far. + T. +A

sıtma nöbeti

[80]

terk-i devâ

Ar.

ilacı bırakma, terk etme

[351]

terkîb

Ar.

birkaç şeyin karışımı, ilaç karışımı

[255]

terkîb-i kîmyâ

Ar. + Ar.

kimyasal birleşim

[255]

teskîn

Ar.

yatıştırma, hastalığı sakinleştirme

[608]

teskîn it-

Ar. + T.

yatıştır-, derdi sakinleştir-

[608]

tılsım

Ar.

esrarlı bir kuvvet taşıdığına inanılan

[818]

timâr

Far.

yara bakımı

[803]

timâr it-

Far. + T.

yara bakımı yap-

[803]

tiryâk

Ar.

zehirlenmelerde kullanılan panzehir

[460]

tumâr-ı gam

Far. + Far.

gamdan, dertten temizlenme, iyileşme

[739]

tûtiyâ

Ar.

çinko, bir çeşit sürme

[774]

üstühân

Far.

kemik

[649]

vakf-ı bîmârân

Ar. + Far.

hastalar vakfı: hastane

[610]

vâreste-i derd

Far. + Far.

ağrıdan, sızıdan kurtulmuş

[506]

vaz’-ı etibbâ

Ar. + Ar.

tabiplerin tarzı, tavrı

[83]

vaz’-ı figâr

Ar. + Far.

yara durumu

[346]

vesvese

Ar.

İşkil, şüphe, kuruntu

[502]

vücûd

Ar.

insan veya hayvan gövdesi

[365]

yara / yâre

T.

vücutta oluşan derin kesik

[282]

zahm

Far.

Yara

[396]

zahmdâr

Far. + Far.

yaralı

[490]

zahm-ı ciger

Far. + Far.

ciğer yarası

[396]

zahm-ı çeşm

Far. + Far.

göz yarası

[559]

zahm-ı derûn

Far. + Far.

iç yarası

[225]

zahm-ı hâr

Far. + Far.

diken yarası

[607]

zahm-ı kârd

Far. + Far.

bıçak yarası

[862]

zahm-ı mikrâz

Far. + Ar.

makas yarası

[724]

zahm-ı nâsûr

Far. + Ar.

basur yarası

[77]

zahm-ı sîne

Far. + Far.

göğüs yarası

[461]

zedelen-

Far. + T.

yaralan-

[473]

zehr

Far.

zehir, ağu

[547]

zehr-âb

Far. + Far.

zehirli su

[547]

zehr-çeş

Far. + Far.

zehirli

[12]

zehr-i maraz-fezâ

Far. + Ar.+ Far.

hastalığı artıran zehir

[128]

zerd-çihre

Far. + Far.

sarı yüz

[649]

zerdî-i rû (y)

Far. + Far.

yüzün sararması

[257]

zuhûr-ı ‘illet

Ar. + Ar.

hastalığın baş göstermesi

[68]

zükâm

Ar.

nezle

[421]





1   2   3

Benzer:

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconAvrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconOcak / Şubat / Mart Kış Dönemi Cilt: 3 Sayı: 6 Yıl: 2015 Jel Kodu: Z11

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconCumhuriyet Hemşirelik Dergisi 2015 Cumhuriyet Nursing Journal 2015

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconBirikim Dergisi, Ağustos 2000, Sayı: 136, ss: 75-81

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconSüleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Yıl: 2013/2, Sayı: 18

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconBÜlten sayi: 4 ocak 2016

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconTÜRKİye iÇ denetim enstiTÜSÜ e-bülten ocak – Şubat 2012

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconForbes Dergisi tarafından bugün dünyanın en değerli markası olarak...

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye iconAvukat Murat yildirim uluslararasi son geliŞmeler işIĞi altinda denetçİNİn...

Avrasya uluslararası Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 •Sayı: 6•Ocak 2015•Türkiye icon3093 Sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu Uyarınca...


Yasa




© 2000-2018
kişileri
d.ogren-sen.com