Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği


d.ogren-sen.com > Doğru > Araştırma
Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği

Konfüçyüs’den…

“İnsanları yasa ve ceza ile yönetirseniz, onlar bir daha yanlış yapmayacaklar, ancak şeref ve utanma duygularına da sahip olmayacaklardır. Ancak, insanları erdemle ve ahlâk kuralları ile yönetirseniz, o zaman onlar hem şeref ve utanma duygusuna sahip olacaklar, hem de doğruyu yapmaya çalışacaklardır.”

Ahlâk ve Etik?

  • Ahlâk, bir toplumun en üst genel standartlarını içerir.

  • Ahlâk, bireylerin meslekî ve kurumsal rollerinden bağımsız, toplumun tümü için geçerlidir.

  • Etik ise genel davranış standartları değil, toplumdaki belirli bir mesleğin, işin, kurumun veya grubun standartlarıdır.

  • Ahlâk, yaşadığımız toplumda her zaman ve mekânda 24 saatimizi kuşatır. Ancak toplumdan topluma farklılık gösterebilir.

  • Etik, mesleğe ve alana özgüdür, ancak o meslek ve alan için evrensel kurallar ortaya koyar.

Etik Bu Anlamda Kullanıldığı Zaman…

  • Meslek Etiği

  • Tıp Etiği

  • Spor Etiği

  • Askerlik Etiği

  • Hukuk Etiği

  • Medya Etiği

...gibi kavramlar karşımıza çıkar.

Hipokrat yemini, tıp camiasında 2000 yıldan daha fazla süreden beri kullanılan bir yemin metnidir ve bir hekimin uyması gereken etik kuralları ifade eder. Bu Yemin metninin bir maddesi;

 

“Gerek sanatımın icrası sırasında, gerekse sanatımın dışında insanlarla münasebette iken etrafımda olup bitenleri, görüp işittiklerimi bir sır olarak saklayacağım ve kimseye açmayacağım.” Diyor. Böylece, bir hekimin hastasının sırlarını muhafaza etmesi ilk çağlardan günümüze kadar uygulanan bir etik ilke olmuştur.

En Genel Düzeyde Bilim Etiğinin Ana İlkeleri

  • Temel İlke: Genel Ahlâka uygunluk

Bilimsel etik genel ahlâki standartlara aykırı olamaz!

  • İkinci İlke: Örnek olma rolü

Bir akademisyenin, öğrencisine, asistanına, meslektaşına ve hatta bütün topluma örnek olma sorumluluğu vardır.

Bilimde Etik Tavrın Standartları

  1. Dürüstlük

Bilim Adamları bilgiyi ve sonuçları saptırmamalı, yalanlara dayandırmamalı ve yanlış sunmamalıdır. Araştırma sürecinde her açıdan objektif, tarafsız, ve dürüst olmalıdır.

Nüans: Dürüst hatalar affedilebilir fakat yalanlar ve bile bile yapılan aldatmalar affedilmez.

Dürüstlüğün ihlali : Tahrifat!…

  • Uydurma: Hipotezi desteklemek için hayali sonuç uydurma

  • Kırpma: Hipotezi destekleyen sonucun yazılması, diğer sonuçların

gizlenmesi

  • Bulandırma: Sonuçları olduğundan daha iyi gösterme

  1. Dikkat

  • Dikkatsizlik hatalara yol açar.

  • Bazı hatalar ciddi bir suç sayılmaz ama, hata ortaya çıktığında, kabul etmek, bir düzeltme yayınlamak, hatayı belirtip geri çekmek gerekir.

  • Danışmanlık sistemi doğru işlediğinde hatalar en aza indirilebilir.

  • Tekrarlanan hatalar ise ihmalkârlığı gösterir.

  1. Açıklık

  • Bilimsel araştırmalar açık veya ulaşılabilir olmadıklarında bilim camiasının dışındaki kişiler bilim camiasının dürüst olmadığını düşünebilirler.

  • Hali hazırda sürmekte olan araştırmalar ve askeri veya ticari amaçlı araştırmalar hariç bilim ortamı açıklığı gerektirir.

  1. Özgürlük

  • Özgün yeni fikirler üretilmesi için

  • Sorunlar üzerinde yeni çözüm teknikleri geliştirilmesi

  • Sonuçta bilimin ilerlemesi için ÖZGÜRLÜK ortamı şarttır.

  • Baskıcı, otoriter aşırı planlamacı ortamlarda bilimsel gelişme durur.

  1. Onur Payı

  • Onur payı olmazsa motivasyon olmaz.

  • Bilimsel bir makalede ortak yazarlık, bir patent veya telif hakkı, ya da parasal veya manevi değer içeren bir ödül olabilir.

  • Sorumluluk ve onur payı bir paranın iki yüzü gibidir.

  • Onur payına sahip olan insanlar sorumlulukları da yüklenirler. Sonuçta daha özgün, daha özenli işler ortaya çıkar.

  • Tanınma, saygınlık, itibar, para, ödül….her bilim insanı için gereklidir ama, hak etmeyenlere onur payı verilmesi adalet duygusunu zedeler.

  1. Eğitim

  • Bilmediklerini öğrenmek, bildiklerini öğretmek…

  • Bilim eğitimi usta-çırak ilişkisi gibidir. Danışman örnektir ve çoğu şeyler sezgisel olarak öğrenilir.



  1. Toplumsal Sorumluluk

  • Yaptığımız bilimi önce içinde yaşadığımız toplum olmak üzere bütün insanlık için yaptığımızın bilincinde olmak..

  • Toplumsal tartışmalara katılmak.

  • (Gerektiğinde) Uzmanlık görüşü bildirmek.

  • Bilimi istismar edenlere karşı çıkmak

  1. Yasallık

  • Tehlikeli ve kontrole tabi maddelerin kullanımı

  • İnsan ve hayvanların kullanımı

  • Araştırma ortamlarının sağlık ve güvenliği

  • Telif hakları

  • Patentler vb. konularda yasalara uymak mecburi ve ahlâki bir görevdir.

  1. Fırsat Eşitliği

  • Bilimsel araştırma ortamları, ırk, cinsiyet, memleket, milliyet, yaş, vb. gibi bilimsel yeterlikle doğrudan alakası olmayan hususları dikkate alarak ayrımcılık yapmamalı, bilimsel yeterliğe sahip olan herkese açık olmalıdır.

  • Fikir çeşitliliği farklı geçmişlerden gelen insanların etkileşmesiyle mümkün olabilir.

  • “Barika-i hakikat müsademe-i efkardan doğar” Namık Kemal

  1. Karşılıklı saygı

  • Bilimin toplumsal dokusunu koruyabilmek için karşılıklı saygı gerekir. Böylece bilimsel hedeflere ulaşılması kolaylaşacaktır.

  • Bilim adamları fiziksel ve psikolojik olarak birbirlerine zarar vermekten kaçınmalıdır.

  1. Verimlilik

  • Bilim adamları kaynakları ve zamanı akıllıca ve verimli bir şekilde kullanmalıdır.

  • Araştırma bütçeleri abartılmamalıdır.

BİLİMSEL YAYINLARDA ETİK - DIŞI KABUL EDİLEN DURUMLAR

  1. Sahtecilik (Fabrication)

  • Sunulan veya yayınlanan belgeyi gerçeğe aykırı olarak düzenlemek, bir belgeyi değiştirmek veya gerçeğe aykırı belgeyi bilerek kullanmak

  • Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, bunları rapor etmek veya yayınlamak

  1. Çarpıtma (Falsificasyon)

  • Araştırma kayıtları ve verileri tahrif etmek

  • Kullanılmayan yöntem,cihaz ve materyalleri kullanılmış gibi göstermek

  • Araştırma hipotezine uygun olmayan verileri değerlendirmeye almamak

  • İlgili teori ve varsayımlara uydurmak için veriler ve/veya sonuçlarla oynamak

  1. Yinelenen Yayın (Duplicasyon)

  • Editörlerin izni alınmadan orijinal bir çalışmanın aynen veya sonuçlarıyla başka bir yayın organında yayınlanmasıdır

  • Dergilerin, hakemlerin, editörlerin kaynaklarını boşa harcamaktır.

  • Okuyucuya, araştırıcıya ve bilime saygısızlık.

  • Farklı dillerde, farklı okuyucu kitlesine hitap etme gerekçesi yeterli değil !

  1. Dilimleme (Salamization)

  • Tek bir yazıda sunulabilecek veri, bulgu ve fikirleri yapay olarak bölerek birden fazla yayın haline getirmektir.

      • Yayın sayısını arttırmaya yönelik

      • Önceki yayını kaynak göstermemek

      • Önceki yayından yeterli düzeyde farklılık göstermeyen yayınlar.

5- Aşırmantihal=Plagirism)

  • Başkalarının fikirlerini, yöntemlerini, verilerini, uygulamalarını, yazılarını ve şekillerini sahiplerine bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen yazarın kendisinin gibi sunması

  • Yabancı dilden kitap, makale ve benzeri yayınları tercüme ederek kendi eseri gibi basması

6- Değiştirerek kendi düşüncesi gibi yazmak (Paraphrasing)

  • Yararlanılan kaynaklarının belirtilmemesi Etik-Dışı Davranış olarak kabul edilir.

  • Kaynak göstermeden bilgileri farklı sözcüklerle açıklamak da uygun bir davranış değildir (paraphrasing).‏

  • Alıntılar makul düzeyde, orijinal kaynağa uygun ve emeğe saygılı olmalıdır.

Yeter ki doğru ol…

“Bir araştırma yanlış yapılmış olabilir, yanlış sonuç çıkarılmış olabilir, ama bunu doğrulukla sunarsanız en kıymetli araştırmadır.” New England Journal of Medicine Dergisinin Editörü

Son Söz

  • Ahlâk, nasıl mutlu olabileceğimizi değil, mutluluğa nasıl layık olabileceğimizi gösteren bir doktrindir. E.KANT

  • Beyler örf ve kanuna nasıl riayet ederlerse, halk da aynı şekilde itaat eder.Beyler hangi yoldan giderse, beylerin bu gidişi kulun da yoludur.” YUSUF HAS HACİB

  • Cümleler doğrudur sen doğru isen, Doğruluk bulunmaz sen eğri isen. YUNUS EMRE

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconF Araştırma Yöntemleri Dersi: Bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma...

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconBilimsel Toplantı Organizasyonlarında Uyulması Gereken Temel Etik Kurallar 23

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconEtik Hukuki ve etik yönüyle zorla hastaneye yatırma

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconAdalet meslek etiĞİ ÜNİte-1

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconAdalet meslek etiĞİ ÜNİte-10

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconAdalet meslek etiĞİ ÜNİte-2

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconTürkiyedeki Tatlısu Balıklarının Bilimsel ve Türkçe Adları

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconİnsanın değerli bir varlık olduğunu kabul etmezsek ne etiği

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconİÇ denetçİler etik kurallari

Bilimsel Etik ve Araştırma Etiği iconAraştırma İstanbul’da bulunun Turizm İşletme Belgeli 4 ve 5 yıldızlı...


Yasa




© 2000-2018
kişileri
d.ogren-sen.com