Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru


d.ogren-sen.com > Doğru > Evraklar
ÇEKİN UNSURLARI
(KAYNAK GÖSTERİLME KOŞULUYLA ALINTI YAPILABİLİR)
Av.ERKAN ÖZCAN

(2009)

GİRİŞ :
Çek bankadaki mevduat hesabından gerekli ödeme ve aktarmayı yapabilmek için bankaya talimat ve yetki veren resmi evraktır1.Ticari hayatta yaygın olarak kullanılan çek,kıymetli evraktan sayılmış ve TTK.’nun 692-735. md.’leri arasında düzenlenmiştir.

Koşulsuz ve belli bir bedelin ödenmesi için sadece bir bankaya hitaben yazılan çek,sıkı sıkıya şekle bağlı ve havale niteliğinde bir ödeme emri şeklidir2. Ticari hayatta sıkça kullanılan bir kambiyo senedi olan çek ancak gerekli unsurlara sahip olduğunda hukuki değer ifade etmektedir. Bir çekin hukuki değer ifade etmesi aynı zamanda temsil ettiği alacak hakkının tahsil edilebilir olması sonucunu doğurduğu için çekin unsurlarının bilinmesinin ne denli önemli olduğu açıktır. Mevzuatta çoğu kez hukuki kavramların tanımı yer almakta ve tanımdan hareketle ilgili kavramın unsurları doktrince tespit olunmaktadır. Ancak çeklerde durum bunun tersidir. TTK.’nda doğrudan çekin unsurları sayılmış olup açıkça tanımı yapılmaya gerek görülmemiştir. Bu yönüyle açıkça çekin unsurlarını sayan yasa maddesi mevcuttur ancak yasaların genel hukuki metinler olduğu gerçeği bizi ilgili maddedeki unsurların açılımını yapmaya yöneltmelidir. Ancak bu şekilde çekin unsurları ile ilgili olarak çıkan/çıkabilecek ihtilafların hakkaniyete uygun çözümleri üretilebilecektir.
Çekin unsurları TTK.’nun 692-699. md.’lerinde belirtilmiş olup bu çalışmada konu ile ilgili yasal düzenleme ve Yargıtay kararları belirtilerek konu açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca çekin unsurları ile ilgili olarak 3167 sy.’nın 3. md.’sindeki düzenlemeye de değinilmiştir.Çekin unsurları TTK.’ndaki tanıma sadık kalınarak aynı sıra ile belirtilerek açıklanmaya çalışılacaktır.TTK.’nun 692-693.md.’leri çekin şekil unsurlarını,694-699.md.’leri ise münferit unsurlarını içermektedir.
I. ŞEKİL UNSURLARI :
TTK.692.md.çekin şekil unsurlarını düzenlemektedir.Buna göre Çek;

  1. “Çek” kelimesini ve eğer senet Türkçeden başka bir dille yazılmış ise o dilde “çek”karşılığı olarak kullanılan kelimeyi;

  2. Kayıtsız ve şartsız muayyen bir bedelin ödenmesi için havaleyi;

  3. Ödeyecek kimsenin “muhatabın”ad ve soyadını;

  4. Ödeme yerini;

  5. Keşide gününü ve yerini;

  6. Çeki çeken kimsenin(Keşidecinin)imzasını;

İhtiva eder. Yasa metnine sadık kalınarak çekin şekli unsurları altı madde halinde aşağıda açıklanmıştır.


    1. Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse O Dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru:


Senet ,Türkçe yazılmış ise “çek” kelimesini ve eğer senet Türkçe’den başka bir dille yazılmış ise o dilde “çek” karşılığı olarak kullanılan kelimeyi içermelidir 3. Özgülenmiş biçimde, “çek”sözcüğünün yazılmış olması şarttır.”Çek” sözcüğü yerine “havale, eşdeşi sözcüklerin yazılmış olması yeterli değildir.Bu tür yanılsamalı sözcüklerin kullanılması konumunda, o senet batıl olmamakla birlikte ticari senet olma nitelik ve özelliğini yitirir4. Böyle bir durumda eldeki belge çek niteliği taşımamakta olup ancak yazılı delil başlangıcı olabilecek bir nitelik taşımaktadır.
Uygulamada 3167 sy.’nın 3.md.’si uyarınca çek defterlerinin baskı şeklini belirleyen esaslar,Türkiye Bankalar Birliğinin görüşü alınarak TCMB.’nca RG.’de yayımlanacak bir tebliğle düzenlenmekte olup çekin bu unsurunu içermeyen bir çekin tedavüle sürümü olası değildir.


    1. Kayıtsız Ve Şartsız Muayyen Bir Bedelin Ödenmesi İçin Havaleyi İçerme Unsuru :


Çekin; kayıtsız ve şartsız muayyen bir bedelin ödenmesi için havaleyi içermesi gerekmektedir. Çek metninden orta düzeydeki herkes bedelin ne olduğunu açık-seçik anlayabilmelidir5. Bu unsur çekin temsil ettiği meblağın açıkça anlaşılması gerektiğini gösterdiği gibi çekin şarta bağlı olmamasını da gerektirmektedir. Nitekim bu anlamda çek ile ödenmesi gereken uygulamada hem yazı hem de rakamla gösterilmektedir. Çeki adi havaleden ayıran en önemli özelliklerden biri çekin tutarının para olarak gösterilebileceğidir.Bilindiği üzere adi havalenin konusu; kıymetli evrak,misli şeyler olabileceği halde çekin konusu belirli bir miktar paradan ibarettir. Yine bu kapsamda çek bedelinin ödenmesi şarta bağlanmış ise,bu belge çek niteliğini taşımamaktadır.


    1. Ödeyecek Kimsenin(Muhatabın)Ad Ve Soyadını İçerme Unsuru:


TTK.’nun 694’üncü maddesine göre,Türkiye’de ödenecek çeklerde,muhatap olarak ancak bir banka gösterilebilir.Başka bir söyleyişle,çeke muhatap sadece bir banka olabilir.Bankadan ayrı,gerek gerçek ve gerekse tüzel kişi üzerine çekilen çek,ancak bir havale hükmündedir.TTK’nın 692’nci maddesinde de,muhatabın ad ve soyadından söz edilmiş ise de,bankanın soyadının olamayacağı açık ve seçiktir.Bunu ad olarak anlamak gerekir6. Bankanın tanımı Bankalar Kanununda yapılmış olup ilgili yasa hükümlerine tabi anonim ortaklıkların çeklerde muhatap olabilecekleri açıktır.



    1. Ödeme Yeri Unsuru:


Çeklerde ödeme yerinin gösterilmesi gerektiği TTK.692.md.’de yeralmakta ise de aynı yasanın 693.md.’si uyarınca daha önceki unsurlardan farklı olarak bu durum çekte zorunlu unsur olarak kabul olunmamaktadır. Bir çekte ödeme yeri gösterilmemiş ise,çekte muhatap olarak gösterilen bankanın adının yanında yazılı olan yer ödeme yeri sayılmaktadır.Bu yer de gösterilmemiş ise,çek muhatabın iş merkezinin bulunduğu yerde ödenmektedir. Ödeme yeri gösterilirken sadece idari taksimat bakımından ödeme yerinin bulunduğu idari birimin gösterilmesi yeterlidir. Örneğin Kayseri,Ankara,Akçadağ gibi. Uygulamada bankalarca müşterilerine kullandırılan çekler ödeme yerinin açık adres ve telefon bilgilerini dahi içermektedir.


    1. Keşide Günü Ve Yeri Unsuru:


Çek,çeken kimse(keşideci)ile,çekte ismi yazılı lehdar arasında bir ödeme aracıdır7. Bu itibarla yasakoyucu çeklerin keşide günü ve yerini içermesini zorunlu saymıştır.Ancak çekte keşide yeri gösterilmemişse,keşidecinin ad ve soyadının yanında yazılı olan yer dahi TTK.693/son md.uyarınca keşide yeri sayılmaktadır.Yasada öngörülmemekle beraber,uygulamada keşide yerinin “idari birim”olarak gösterilmesi gerektiği kabul edilmektedir8.Keşide yeri çekte matbu olarak,el yazısıyla,daktilo veya kaşe vurulmak suretiyle de gösterilebilir. Hatta Yargıtaya göre keşide yeri hiçbir duraksamaya yer vermeyecek biçimde ve anlaşılmak koşuluyla kısaltılarak da gösterilebilir9.
Çeklerde keşide tarihinin de bulunması gereklidir. Genellikle keşide tarihi çekin üst kısmına yazılır.Çekte keşide tarihinin bulunması zorunlu olmakla beraber bu tarihin gerçek keşide tarihi olması şart değildir. Nitekim Yargıtay 30 Şubat tanzim tarihli bir bononun geçerli olduğuna hükmetmiştir10 . Bu kararın çekler bakımından da geçerli olduğu açıktır.

    1. Keşidecinin İmzasını İçerme Unsuru :


Çekteki imzanın,keşideci yani borçlu tarafından el yazısı ile atılması gereklidir. Çekte parmak izi veya mühür yahut benzeri aletle imza atılması geçerli değildir.Böyle bir durumda bu senet çek sayılamaz11. Ayrıca çeke baskı suretiyle matbu şekilde de imza atılamaz.Bu tür imzalı senetlerin de çek olarak nitelendirilmesi mümkün değildir.
II. ÇEKİN UNSURLARININ BULUNMAMASI HALİ:
Çekin unsurlarının bulunmaması hali TTK.693. md.’de düzenlenmiştir.Madde metni şu şekildedir; “Yukarı ki maddede gösterilen hususlardan birini ihtiva etmeyen bir senet aşağıdaki fıkralarda yazılı haller dışında, çek sayılmaz.Çekte sarahat yoksa muhatabın ad ve soyadı yanında gösterilen yer,ödeme yeri sayılır.Muhatabın ad ve soyadı yanında birden fazla yer gösterildiği taktirde çek,ilk gösterilen yerde ödenir.Böyle bir sarahat ve başka bir kayıt da mevcut değilse muhatabın iş merkezinin bulunduğu yerde ödenir.Keşide yeri gösterilmemiş çek,keşidecinin ad ve soyadı yanında yazılı olan yerde çekilmiş sayılır”.
Bu madde çekin bazı unsurlarının seçimlik olduğunu göstermektedir.TTK.md.692 gereğince,çekte sayılan ögelerden kimilerinin yer almaması konumunda,bu eksik ögelerin yerine hangi ögelerin geçeceği tasarlanmıştır12. TTK.693.md.’ye göre çekte ödeme yeri açıkça gösterilmemişse ,muhatap bankanın ticari ünvanının yanında gösterilen yer ödeme yeri sayılmaktadır.Muhatabın ticari ünvanının yanında birden çok yer gösterilmişse ilk gösterilen yer ödeme yeri sayılmaktadır. Çekte böyle bir açıklık yoksa ve başka bir kayıt yoksa bu kez çekin muhatabın iş merkezinin bulunduğu yerde ödeneceği kabul olunmaktadır. Daha önceden açıklandığı üzere çekte ödeme yerinin belirtilmemesi çek vasfını ortadan kaldırmamaktadır.

Buna karşılık önceden belirtilen diğer şekil unsurlarının bulunmaması seneti çek olmaktan çıkartmaktadır. Keşide yeri yazılmayan ve emre yazılı olarak düzenlenen bir senet çek niteliğini kaybedip havale olarak kabul olunmaktadır 13. Buna karşılık hamiline düzenlenmiş ve keşide yerini içermeyen bir senet havale olarak dahi kabul olunmayıp ancak yazılı delil başlangıcı teşkil etmektedir14.

III. ÇEKİN MÜNFERİT UNSURLARI:
Çekin münferit unsurları TTK.694-699. md.’leri arasında düzenlenmiştir.Çeklerdeki münferit unsurlar TTK.sistematiğine uygun olarak muhatap olma ehliyeti,karşılık,kabul yasağı,kimin lehine keşide edilebileceği,faiz şartı ile adresli ve ikametgahlı çek alt başlıkları halinde aşağıda irdelenmiştir.

    1. Muhatap Olma Ehliyeti :


Türk hukuk sisteminde çek,ancak bir banka üzerine çekilebilir15.TTK.694.md.’sine göre banka dışında bir gerçek veya tüzel kişi muhatap yazılmak suretiyle çek düzenlenmesi mümkün değildir.Eğer böyle bir uygulama yapılırsa senet çek değil havale sayılmaktadır.Bankalara karşı keşide edilmemiş olan çekler,binde iki oranında damga vergisine tabiidir,zira havale niteliğindedir.

Türkiye’de düzenlenen çekler için öngörülen TTK’nın 694’üncü maddesi,yabancı ülkede düzenlenmiş ve fakat Türkiye’de ödenecek çeklerde de geçerlidir16.Türkiye’de ödenecek çeklerde muhatap olarak ancak bir bankanın gösterilebileceği Yargıtayca da benimsenmiştir17.


    1. Karşılık :


Türkiye’de ödenecek çeklerde muhatap,ancak bir banka olabilir.TTK.’nun 695. md.’sine göre,bir kişinin çek keşide edebilmesi için muhatap bankanın elinde keşidecinin emrine tahsis edilmiş bir karşılık bulunması ve keşidecinin bu karşılık üzerinde çek keşide etmek suretiyle tasarruf hakkının haiz bulunacağına dair muhatapla keşideci arasında açık veya zımni bir sözleşmenin bulunması şarttır.Uygulamada ise bu sözleşmeye “çek taahhütnamesi”adı verilmektedir18.
Ancak,geçerli bir çek sözleşmesi ve karşılık olmadan da bir çek düzenlenebilir.Burada önemli olan husus,bu çekin bankaya ibrazında karşılığının olması ve zımnen de olsa bir çek sözleşmesinin bulunmasıdır19. Eğer çekin ibrazında karşılığı ve çek sözleşmesi yoksa bu çek muhatap bankaca ödenmeyecektir.

Çek kullanmak isteyen kişi öncelikle bir bankaya para yatırmak veya bu bankadan kredi almak suretiyle bir hesap açtırmak ve bu hesap üzerine çek keşide edebilmek için bankayla sözleşme yapmalıdır.Uygulamada çek sözleşmesi yazılı olarak yapılmaktadır.
Çek sözleşmesinin öğretide temsil,alacağın temliki,hizmet,vekalet,iş görme sözleşmesi ve üçüncü kişi lehine yapılan bir sözleşme olarak açıklanmak istenmiştir.Birden çok sözleşme tipinin unsurlarını bir arada barındıran çek sözleşmesinin kendine özgü bir sözleşme olduğu ve gerektiğinde sözleşmeye vekalet sözleşmesinin hükümlerinin uygulanacağı kabul olunmalıdır.
TTK.695. md.’sine göre çekin karşılığının kısmen bulunması halinde bu miktar ödenir.Muhatap bankanın çek hesabı açılmış olan şubesi dışındaki herhangi bir şubesine ibraz edilen çek,karşılığı o şube tarafından karşılık(provizyon)istenmek suretiyle ödenir20.
TTK.’nun 695.md.’sinin son fıkrasına göre ise çek keşide eden kimse,çekin ödenmeyen tutarının % 5’ini ödemekle yükümlü olmakta ve ayrıca hamilin bu yüzden uğradığı zararı tazmin etmekten de sorumlu tutulmaktadır.Nitekim Yargıtay’a göre çekin bankaya ibraz edilip karşılığının çıkmaması halinde sonradan bu çekin tüm ana parası ödense bile % 5 çek tazminatı keşideciden istenebilir21.


    1. Kabul Yasağı :


TTK.696.md.’sine göre çek hakkında kabul muamelesi geçerli değildir.Çek üzerine yazılmış bir kabul şerhi yazılmamış sayılır.Kabul konusu poliçeler ile ilgili olarak TTK.’nda belirtilmiş bir konudur. Poliçeden kabul beyanı,poliçenin ön yüzüne ve bazen arka yüzüne yazılır ve kabul edilmiştir vs.ifadelerle birlikte muhatap tarafından imzalanır.Muhatabın,poliçenin ön kısmına yalnız imzasını koyması da,kabul hükmündedir22.Kabul işlemi sonunda muhatap,poliçenin asli borçlusu sıfatını kazanır ve kabul ile keşideci müracaat borçlusu haline gelir.
Çek de poliçe gibi mevcut bir havale olmasına rağmen çekte kabul söz konusu değildir. Maddenin konuluş ereği,özde T.C.Merkez Bankası’nın para basma yetkisine karışmayı önlemektir23.Zira muhatap banka tarafından kabul edilen bir çek banka tarafından ödenmesi garanti edildiği gibi para gibi tedavül eder24. Bu yasağa karşın çek üstüne kabul şerhi yazılması halinde bu şerh yazılmamış sayılmaktadır.
Yasalarımızda bu yönde bir hüküm bulunmamakta ise de uygulamada çeklerde teyit veya sertifikasyon işlemi yapılmaktadır.Çekin teyit veya sertifikasyonu muhatap banka tarafından çekin ön veya arka yüzüne “teyit edilmiştir,karşılığı vardır veya bedeli bloke edilmiştir”gibi sözcükler yazılıp tarih ve imza atılmak suretiyle yapılabilmektedir. Muhatap banka bu teyit ile çek bedelinin teyit ettiği miktarda ödemeyi peşinen kabul etmiş sayılmaktadır.Ancak bir çekin teyiti ancak ibraz süresi içinde çekin muhatap bankaya ibraz edilmiş olması halinde geçerlidir.Bu durum Yargıtay kararlarında da kabul olunmaktadır25.
Teyit miktarının belli bir miktardan ibaret bulunduğu çeklere garantili çek ismi de verilmektedir.Garanti edilen miktarın üzerindeki bedelden banka sorumlu değildir.Garantili çekler kabul yasağına aykırı değildir.Zira kabul yasağı bankanın kambiyo borçlusu olmasını önleme amacını taşımakta olup,garantili çeklerde genel kurallar çerçevesinde bir sorumluluk benimsenmektedir.Garantili çeklerde de ibraz yükümlülüğü ortadan kalkmamaktadır.


    1. Kimin Lehine Keşide Edilebileceği:


Çekler;nama,emre veya hamiline düzenlenebilir.Poliçe ve bonolar ise hamiline düzenlenememektedir. Çeklerin;nama,emre veya hamile düzenleme olanağı bulunmasına karşın,esas olan çekin hamile düzenlenmesidir.TTK:’nın 687’nci maddesi de,bu kuralı göz önüne alarak düzenleme getirmiştir26.
Çekler iki şekilde hamiline düzenlenebilir.İlk olarak lehdar açıkça gösterilmemişse veya lehdar bölümüne sırf “lehdar”ibaresi yazılmışsa bu çek hamiline sayılmaktadır. İkinci olarak ise lehdarın isminin yanına “veya hamiline”ibaresi eklenmesi suretiyle çek hamiline yazılmış çeke dönüştürülebilmektedir.
Yargıtay uygulamasına göre nama yazılı çekte,belirtilmek istenen kişinin gerçek ya da tüzel kişi olup olmadığı anlaşılmadığı taktirde çek hamiline yazılmış sayılmaktadır27.


    1. Faiz Şartı:

TTK.698.md.’sine göre çekte yer alan herhangi bir faiz şartı yazılmamış sayılmaktadır. Zira çek bir ödeme aracı olup kredi vasıtası değildir.Bu bakımdan herhangi bir faiz kaydı yazılmışsa bu kayıt yazılmamış sayılmaktadır.Faiz kaydının yazılması yasal ögeler bakımından çekin geçerliliğini etkilememektedir.
Ancak çekin tamamen veya kısmen ödenmemesi halinde çek nedeniyle uygulanacak gecikme faizinin kararlaştırılması ve bu kararlaştırılan faiz oranının çek üzerine yazılması mümkündür. Bu faiz oranı keşideci ile ilk hamil arasında serbestçe saptanabilir.Eğer,bu faiz oranı sonraki hamiller tarafından da benimsenirse,çekteki faiz oranı sonraki hamilleri de bağlar28. Nitekim bu durum yargıtayca da kabul olunmaktadır29.


    1. Adresli Ve İkametgahlı Çek:

TTK.699.md.’sine göre çek muhatabın ikametgahında veya başka bir yerde üçüncü bir şahıs tarafından ödenmek üzere keşide edilebilmektedir. Ancak bu üçüncü şahsın banka olması şarttır.Bilindiği üzere poliçede ödeme yeri muhatap bakımından iki biçimde ortaya çıkar ki,bu durum adresli ve ikametgahlı poliçeyi oluşturur.TTK’nğn 699’uncu maddesindeki çekler bakımından adresli veya ikametgahlı çekin yazılmasına olanak verilmiştir30.

Çeklerde kabul olmadığı için muhatap çekin üzerine herhangi bir adres yazamaz.Ancak keşideci,çeke adres veya ikametgah yazmak suretiyle adresli veya ikametgahlı çek düzenleyebilir31.



    1. Vergi Kimlik Numarası :


Çeklerde keşidecinin vergi numarasının yer alması gerektiği 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkındaki Kanunun 3.md.’sinde belirtilmiştir.Anılan maddede “Çek defterlerinin her yaprağına,çek hesabının bulunduğu şubenin adı,hesap numarası ve hesap sahibinin vergi numarası yazılır;ancak,hesap sahibinin vergi kimlik numarası hariç olmak üzere bunların yazılmamış olması veya bankalarca baskı şekline ilişkin esaslara aykırı davranılması çekin geçerliliğini etkilemez”denilmektedir.
Bu durumda çeklerde hesap sahibinin(keşidecinin)vergi kimlik numarasının bulunmamasının çekin geçerliliğini etkileyip etkilemeyeceği noktasında ihtilaflar hasıl olmuştur. Vergi kimlik numarasını içermeyen bir çek ile ilgili olarak çekin geçersizliği iddiasıyla takibe itiraz edilmiş ve yapılan yargılama sonucunda Kayseri 2.İcra Mahkemesince 2004/163-200 E.-K. Sayılı ilamla vergi kimlik numarasını içermeyen bir çeke dayalı takibin iptaline karar verilmiştir. Bu kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 12.HD.’nce karar bozulmuşsa da yerel mahkemece ilk kararda direnilmiştir. Bunun üzerine konunun intikal ettiği Yargıtay HGK. tarafından 3167 sayılı yasanın 3.md.’sindeki düzenlemenin ceza hukuku bakımından etkili olduğunu ve fakat özel hukuk bakımından çekin geçerliliğini etkilemeyeceğini bir başka anlatımla çeklerde vergi kimlik numarası yazılmamasının çekin geçerliliğini etkilemeyeceğini kabul etmiştir 32.
IV. TTK.TASARISINDA ÇEKİN UNSURLARIYLA İLGİLİ

DÜZENLEMELER:

Bilindiği üzere TTK.tasarısı halen TBMM.’de kanunlaşmayı beklemekte olup tasarının çekin unsurlarıyla ilgili olan 780-787.md. metinleri yürürlükteki md.’lerle kıyaslanabilmesi için çalışmaya dahil edilmiştir. Belirtilen taslak TBMM Adalet Komisyonunun kabul ettiği taslak olup esasen yürürlükteki düzenlemenin aynısının benimsendiği ve fakat ilgili yasa maddelerinin sadeleştirildiği görülmektedir. TTK. Tasarısının konuyla ilgili maddelerinin metni aşağıda yer almaktadır;
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Çek

BİRİNCİ AYIRIM

Çeklerin Düzenlenmesi ve Şekli

A) Şekli

I - Unsurlar

MADDE 780 - (1) Çek;

a) Senet metninde “çek” kelimesini ve eğer senet Türkçe’den başka bir dille yazılmış ise o dilde “çek” karşılığı olarak kullanılan kelimeyi;

b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi;

c) Ödeyecek kişinin, “muhatabın” ticaret unvanını;

d) Ödeme yerini;

e) Düzenlenme tarihini ve yerini;

f) Düzenleyenin imzasını;

içerir.

II - Unsurların bulunmaması

MADDE 781 - (1) 780 inci maddede gösterilen unsurlardan birini içermeyen bir senet, ikinci ve üçüncü fıkralarda yazılı hâller dışında çek sayılmaz.

(2) Çekte açıklık yoksa, muhatabın ticaret unvanı yanında gösterilen yer ödeme yeri sayılır. Muhatabın ticaret unvanı yanında birden fazla yer gösterildiği takdirde, çek, ilk gösterilen yerde ödenir. Böyle bir açıklık ve başka bir kayıt da yoksa, çek muhatabın merkezinin bulunduğu yerde ödenir.

(3) Düzenlenme yeri gösterilmemiş olan çek, düzenleyenin adı yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır.

B) Münferit unsurlar

I - Muhatap

1. Muhatap olma ehliyeti

MADDE 782 - (1) Türkiye’de ödenecek çeklerde muhatap ancak bir banka olabilir.

(2) Diğer bir kişi üzerine düzenlenen çek yalnız havale hükmündedir.

2. Karşılık

MADDE 783 - (1) Bir çekin düzenlenmesi için, muhatabın elinde düzenleyenin emrine tahsis edilmiş bir karşılık bulunması ve düzenleyenin bu karşılık üzerinde çek düzenlemek suretiyle tasarruf hakkını haiz olacağına dair muhatapla düzenleyen arasında açık veya zımnî bir anlaşma bulunması şarttır. Ancak, bu hükümlere uyulmaması hâlinde senedin çek olarak geçerliliği etkilenmez.

(2) Düzenleyen; muhatap nezdinde çekin ancak bir kısım karşılığını hazır bulundurduğu takdirde, muhatap, bu tutarı ödemekle yükümlüdür.

(3) Muhatap nezdinde karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan bir çek düzenleyen kişi, çekin karşılıksız kalan bedelinin yüzde onunu ödemekle yükümlü olduktan başka, hamilin bu yüzden uğradığı zararı da tazmin eder.

II - Kabul yasağı

MADDE 784 - (1) Çek hakkında kabul işlemi yapılamaz. Çek üzerine yazılmış bir kabul kaydı, yazılmamış sayılır.

III - Kimin lehine çekilebileceği

MADDE 785 - (1) Çek;

a) “Emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişiye;

b) “Emre yazılı değildir” kaydıyla veya buna benzer bir kayıtla belirli bir kişiye;

c) Veya hamile;

ödenmek üzere çekilebilir.

(2) Belirli bir kişi lehine “veya hamiline” kelimelerinin veya buna benzer başka bir ibarenin eklenmesiyle düzenlenen çek, hamiline yazılı çek sayılır.

(3) Kimin lehine düzenlendiği gösterilmemiş olan bir çek, hamiline yazılı çek hükmündedir.

IV - Faiz şartı

MADDE 786 - (1) Çekte öngörülen herhangi bir faiz şartı yazılmamış sayılır.

V - Adresli ve yerleşme yerli çek

MADDE 787 - (1) Çek, muhatabın yerleşim yerinde veya başka bir yerde üçüncü bir kişi nezdinde ödenmek üzere düzenlenebilir. Ancak, bu üçüncü kişinin bir banka olması şarttır.


SONUÇ :


Çeklerin şekli ve münferit unsurları TTK.’nun 692-699. md.’leri arasında düzenlenmiştir. Çeklerin unsurları şekil unsurları ve münferit unsurlar olarak yasada belirtilmiş olup konu doktrin ve yargı kararları ışığında incelenmiştir. Çeklerin unsurlarından bazıları doğrudan çekin geçersizliğini etkilemekteyken bazı unsurların yokluğu çekin vasfını ortadan kaldırmamakta ve geçerliliğini etkilememektedir.
Kayıt dışı ekonomiyi kayıt altına alma ve çek hamillerini koruma amacını taşıyan 3167 sayılı yasanın 3.maddesinde öngörülen vergi kimlik numarasını içerme şartı HGK. tarafından TTK.692.md.’sini değiştirir mahiyette bulunmamış ve dolayısıyla çekte vergi numarası yer almamasının çekin geçerliliğine etki etmediği kabul olunmuştur.
Çek ticari hayatta güven duygusu uyandırması nedeniyle sıkça kullanılmakta olup ekonomiyi kayıt altına alan bir araç olması nedeniyle devletçe de kullanımı arzu edilmektedir. Böylesine yoğun kullanıma sahip bir kambiyo senedinin unsurlarına ilişkin ihtilafların da sıkça yaşanması doğal karşılanmalıdır. Yoğun kullanım nedeniyle yaşanan ihtilafların çözümü için yasadaki düzenlemelerin yorumlanmasını içerir birçok Yargıtay kararı da bulunmaktadır.


FAYDALANILAN KAYNAKLAR:


ERİŞ Gönen,Uygulamalı Çek Hukuku,Seçkin Yayıncılık,Ankara 2003

ERİŞ Gönen, Açıklamalı-İçtihadlı Türk Ticaret Kanunu,Kıymetli Evrak,Ankara 1988

GÜNAY Erhan,Uygulamalı Çek Rehberi,Adil yayınevi,Ankara 1997

OĞUZOĞLU A.Çetin,Uygulamada Bono ve Çek,Temel Yayınları,İstanbul,1986

İPEKÇİ Nizam,Açıklamalı-İçtihatlı TTK Şerhi,3.Cilt,Adil Yayınevi,Ankara 2003

KALPSÜZ Turgut,Hukuki Yönden Çek,2.Bası,Ankara 1974

KARAYALÇIN Yaşar,Ticaret Hukuku,C.II.,Ticari Senetler(Kambiyo Senetleri)4.Bası,

Ankara 1970
REİSOĞLU Seza ,Çek,Genişletilmiş 2.baskı,Ankara 1998

Corpus Mevzuat ve İçtihat programı

Sinerji İçtihad ve Mevzuat programı

www.tbmm.gov.tr


1 Erhan Günay,Uygulamalı Çek Rehberi,Adil yayınevi,Ankara,1997,s.21

2 A.Çetin Oğuzoğlu,Uygulamada Bono ve Çek,Temel Yayınları,İstanbul,1986,s.69


3 Gönen Eriş,Uygulamalı Çek Hukuku,Seçkin Yayıncılık,Ankara,2003,s.21

4 Nizam İpekçi,Açıklamalı-İçtihatlı TTK Şerhi,3.Cilt,Adil Yayınevi,Ankara,2003,s.2816


5 İpekçi,s.2818


6 Eriş,s.23


7 İpekçi,s.2822

8 Eriş,s.26

9 Y.İBK.14.12.1992 T.-E.1/K.5(Sinerji İçtihad ve Mevzuat Programı)

10 Y.HGK.21.06.2000 T.,E.2000/12-1011,K.1076(Corpus Mevzuat ve içtihad programı)

11 Gönen Eriş,Açıklamalı-İçtihadlı Türk Ticaret Kanunu,Kıymetli Evrak,2.Cilt,Ankara 1988,s.565

12 İpekçi,s.2832

13 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.90

14 Y.11.HD. 16.03.1987 T.-E.651/K.1496 (Sinerji İçtihad ve Mevzuat Programı)

15 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.92

16 Seza Reisoğlu ,Çek,Genişletilmiş 2.baskı,Ankara 1998,s.83

17 Y.11.HD. 10.12.1986 T.-E.6004/K.6708 (Sinerji İçtihad ve Mevzuat Programı)

18 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.94

19 Yaşar Karayalçın,Ticaret Hukuku,C.II.,Ticari Senetler(Kambiyo Senetleri)4.Bası,Ankara 1970,s.280


20 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.95

21 Y.12.HD. 20.05.1998 T.-E.5220/K.5677 (Sinerji İçtihad ve Mevzuat Programı)

22 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.104

23 İpekçi,s.2852

24 Karayalçın,s.387

25 Y.11.HD. 17.09.1986 T.-E.3708/K.4484 (Sinerji İçtihad ve Mevzuat Programı)

26 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.114


27 Y.12.HD. 19.11.1991 T.-E.4153/K.12091 (Sinerji İçtihad ve Mevzuat Programı)

28 Reisoğlu,s.56

29 Y.11.HD. 21.06.1977 T.-E.3018/K.3191 (Corpus Mevzuat ve İçtihad Programı)

30 Eriş, Uygulamalı Çek Hukuku ,s.120

31 Turgut Kalpsüz,Hukuki Yönden Çek,2.Bası,Ankara 1974,s.70

32 Y.HGK. 08.06.2005 T.-E.2005/12-357 K.2005/363 (Corpus Mevzuat ve İçtihad Programı)


sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconÇek Ve Çek Keşide Etmek İle İlgili Faydalı Bilgiler

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconİsimler dilde bir kimseyi (Mr. Smith-Jane), soyut kavramları (beauty-anger),...

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconKarşiliksiz çek düzenleyenler dikkat!!!!

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconKarşılıksız Çek Keşide Etme

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconÇekle ödemelerin düzenlenmesi ve çek hamilleriNİn korunmasi hakkinda kanun

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconEĞİTİm anaokulu ve İlkokul: Özel Fransız İlkokulu, Prag, Çek Cumhuriyeti

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconÖnce seçeneklere bakın ve eğer seçenekler kısa ise tümcede eksik...

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconEkonominin en eski kavramlarındandır
«Verimli fakat işlenmemiş bir toprak farzedelim. Hiçbir hazırlık yapmaksızın bu toprağa bir miktar tohum atılsın Kullanılan tohum,...

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconKelime öğrenmek; dilin akıcı, sorunsuz ve etkili kullanılmasını sağlayan...

Çek Kelimesi Ve Eğer Senet Türkçeden Başka Bir Dille Yazılmış İse o dilde Çek Karşılığı Olarak Kullanılan Kelime Unsuru iconKaraden?Z balikзi gem?Ler?N?N genel yapisal цzell?KLer?
Цrne?in sьrьtme a??yla avc?l?k yapan bir bal?kз? teknesi trol teknesi, veya зevirme a?? kullanan bir gemi ise g?rg?r teknesi olarak...


Yasa




© 2000-2018
kişileri
d.ogren-sen.com