Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava


d.ogren-sen.com > Coğrafya > Evraklar

KİTEBOARD İSTANBUL

Rüzgar oluşumu

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava molekülleri durağan halden harekete geçerler. Bir bakıma rüzgar havanın yeryüzüne paralel gibi görülen ama aslında böyle olmayan bir hava harekettir. Hava daima yüksek basınç merkezinden alçak basınç merkezine doğru hareket eder. Bu basınç farkı sonucunda rüzgar doğar. Basınç farkının oluşma sebebeplerinin başında ısınan havanın yükselemsi gibi bilinmesi gereken faktörer vardır. Bu basınç alanları kendiliğinden oluşamazlar. Sıcaklık birinci etkendir.şekil 1



Şekil 1 rüzgar oluşumu



Şekil 2 otomatik meteoroloji istasyonu
Rüzgâr, doğu, batı, kuzey (yıldız) ve güney (kıble) olmak üzere dört ana,

kuzeydoğu (poyraz), kuzeybatı (karayel), güneydoğu (keşişleme) ve güneybatı

(lodos) ara yönleri ile tanımlanmaktadır. Meteorolojik ölçümlerde ise daha da hassas

ara yönler kullanılmaktadır.Kilyos sahillerinde okulumuzun bulunduğu lokasyonda yaz boyunca kiteboard sporu için en uygun yönden gelen poyraz rüzgarı eser.

Şekil-3 Rüzgar yönleri

Rüzgâr yüksek basınçtan alçak basınca doğru akar. Basıncın etrafına göre

yüksek olduğu merkezler, yer seviyesinde yüksek basınç merkezini gösterir. Yüksek

basınç basınç merkezi kuzey yarıkürede saat istikametinde bir dönüş yapar. Alçak

basınç merkezi ise kuzey yarıkürede saat istikametinin tersine bir dönüş yapar.

Güney yarıkürede ise dönüşler kuzey yarıkürenin tersinedir.

Şekil-4 Basınç merkezlerinin dönüşü

Eş basınç (izobar) değerleri birleştirilerek, yeryüzüne ait en önemli bilgileri

veren yer haritaları elde edilir. Bu haritalar tüm dünyayı gösterdiği gibi yalnız ülkelere

ve bölgelere ait hazırlanabilir. Bu haritalar üzerinde alçak ve yüksek basınç alanları

soğuk ve sıcak cepheler yağışlı ve sisli bölgeler gibi birçok ayrıntılar

yanında bu haritanın daha sonra nasıl olacağına dair ipuçları vardır. Meteorolojistler

tüm bu ayrıntıları hassas bir şekilde değerlendirerek tahmin yapar. Eğer izobarlar

birbirine yakınsa bu noktada rüzgar hızı daha fazladır



Şekil-5 11.09.2008 00 UTC Yer haritası



Şekil-6 Cephenin yatay kesiti



Şekil-7 Cephenin dikey kesiti



Şekil-8 İzobarlar arasındaki mesafe rüzgar hızı hakkında fikir verir

Atmosferin yukarı seviyelerini anlamak için dünya üzerinde 1000 den fazla

istasyonda 12 sattte bir(bazı özel istasyonlarda saatlik, üçer ve altışar saatlik) balonla

ölçüm yapılmaktadır. Yaklaşık 40 km ye kadar ulaşan derinlikte olan sıcaklık, nem,

yükseklik. ve rüzgar bilgileri elde edilmektedir. Elde edilen bilgiler yoluyla atmosferin

standart seviyelerine (1000, 850, 700, 500, 300, 250, 200, 100 hPa) ait haritalar elde

edilmektedir. Bu haritalardan en önemlisi 500 hpa haritasıdır, yaklaşık yerden 5500

metre yukarıdaki sıcaklık, nem rüzgâr dağılımı ile bu seviyedeki havanın kalınlığını

(yüksekliği) göstermektedir. Bu haritaların çiziminde eş yükseltileri birleştiren kontur

ve eş sıcaklıkları birleştiren izotermler kullanılmaktadır (Şekil–9). Haritalar

üzerindeki sıcaklık değerleri mevsime göre, atmosferin yukarı seviyelerindeki sıcak

yada soğuk havayı belirlemektedir. Ayrıca konturların bükülüşü ve rüzgâr yön ve

şiddeti de hava tahmincileri için önemli ipuçları sağlamaktadır. Alçak ya da yüksek

merkezlerin hareketi birçok faktöre bağlı olarak değişir. Bunlardan en önemlileri;

basınç gradyan kuvveti, merkezkaç kuvveti ve koriolis kuvvetidir(şekil 10)



Şekil-9 11.09.2008 tarihli 500 hPa 00 UTC haritası



Şekil-10 Basınç merkezlerini etkileyen kuvvetler

Lokal ve bölgesel rüzgar sistemleri

Yeryüzünün farklı ısınmasından dolayı yatay ve dikey rüzgâr akımları

oluşmaktadır.



Şekil-11 Lokal rüzgar oluşumu

Karaların ve denizlerin farklı ısınıp farklı soğumasından kıyı meltemleri oluşur

(Şekil-11). Karalar denizlere göre daha çabuk ısındığından, ısınan hava yükselir ve

yerinde alçak basınç merkezi oluşur, deniz üzeri henüz ısınma olmadığı için buradaki

basınç karaya göre daha fazladır yani yüksek basınçtır. Gündüzleri denizden karaya,

(Şekil-12) geceleri ise karadan denizlere Şekil - 13 doğru olan kıyı rüzgârları

dünyanın değişik noktalarında değişik isimlerle adlandırılır. Ayrıca soğuk havanın

hafif olup yükselme, sıcak havanın ağır olup çökme özelliklerine göre dağ, yamaç ve

vadilerde de gece gündüz sıcaklık farkından dolayı rüzgar akışları vardır. (Şekil-14,15). Aslında kartalları ve planörleri enerji kullanmadan yüksek sevilere

çıkaran sıcak havanın yükselmesidir. Kıyı meltemleri sakin havalarda görülür,

bunlardan daha kuvvetli alçak ya da yüksek basınç etkisi görülen alanlarda basınç

merkezlerinin akışı hâkimdir.



Şekil-12 Gündüz meltemi



Şekil-13 Gece meltemi



Şekil-14 Vadideki gündüz rüzgar akışı



Şekil-15 Vadideki gece rüzgar akışı

Küresel rüzgar sistemleri

Konunun daha iyi anlaşılması için dünyanın dönmediği ve yer yüzeyinin

homejen olduğu var sayılarak küresel yeryüzü ve yukarı seviyeler akışı incelenir



Şekil-16 Tek hücreli rüzgar akışı

Buradaki durum ekvator sıcak ve alçak basınç kuşağı, kutuplar ise soğuk ve

yüksek basınç bulunduruyor. Hava akımı yada rüzgarlar yüksek basınçtan alçak

basınca doğru akıyor (Şekil-16).

Ancak dünyanın dönmesiyle birlikte oluşan basınç merkezleri nedeniyle

küresel rüzgar akışları aşağıdaki yapıdadır (Şekil-17). Ekvatorda Termik (sıcaktan

dolayı) bir alçak basınç kuşağı, Kutuplarda ise termik (soğuktan dolayı) yüksek

basınç merkezleri bulunmaktadır.60ncı enlemlerde dinamik (dünyanın dönüşü ile

ilgili) alçak basınç merkezleri, 30’ncu enlemlerde ise dinamik yüksek basınç kuşağı

bulunmaktadır. Dünyanın dönmesi ve yeryüzünün farklı ısınması bu merkezlerin

günlük ve mevsimlik konumlarını değiştirmektedir.

Ekinoks durumunda her iki yarıküredeki sistemler birbirine simetrik durumda

iken, yazın ekvator kuşağı ve buna bağlı sistemlerin kuzey yarıküreye doğru

kaydığını yani kuzey yarıkürede yaz mevsiminin özellikleri gösterdiğini, kışın ise

ekvator ekseninin güney yarıküreye kaydığını görüyoruz. Ekvatorda görülen bu

eksen değişikliği tüm alçak ve yüksek basın ile jet rüzgârlarının da konumunu enleme

bağlı olarak değiştirmektedir.



Şekil-17 Atmosferin genel sirkülasyonu



Şekil-18 Atmosferin genel sirkülasyonunun mevsimlere göre dikey görünümü

Yüksek seviye rüzgârları ve jet akımları

Atmosferin yukarı seviyelerinde bulunan kuvvetli rüzgâr akımları (jet stream)

birçok meteorolojik olay ve parametreleri etkileyen önemli bir etkendir.



Şekil-19 Atmosferin yukarı seviyelerindeki rüzgar akışı



Şekil-20 Atmosferin yukarı seviyelerindeki jet akışı

Hava kütleleri ve geçiş alanları

Hava kütleri binlerce kilometrekarelik büyük kara ve deniz parçaları üzerinde

aynı nem ve sıcaklığa sahip alanlar üzerinde oluşur. Oluştuğu kaynağa göre;

Ekvatoral, Tropikal, Polar ve Arktik olarak tanımlanır. Hava kütlesi neme göre de

karasal ve denizsel olarak tanımlanır. Örneğin Türkiye yi yazın Sıcak ve karasal hava

kütleleri(continental tropical cT,),kışın ise çok soğuk havalarda cP, çok soğuk ve

karasal hava kütleleri(continental artic cA) etkiler. Bu hava kütlelerinin birbiriyle

karşılaştıkları alanlar ise cephe zonları olarak kabul edilir. Soğuk ve sıcak cepheler

bu alanlarda oluşur ve basınç sistemlerine göre hareket ederek yağış, rüzgar gibi en

önemli meteorolojik hadiselere neden olurlar.

Orta enlem siklonları ve kasırgalar

Orta enlem siklonları oluştukları anlardan sonra 2000 km ye kadar geniş

olanlar üzerinde etkili olurlar. Dünyadaki genel siklon akış yollarından görüldüğü gibi

dünyanın batıdan doğuya doğru dönmesiyle sistemlerde genellikle batılı

istikametlerde olmaktadır. Siklonlarla birlikte soğuk ve sıcak cephelerde gittiği

bölgeler üzerine yağış, rüzgar sıcak ve soğuk havalar taşımaktadır (Şekil-21).



Şekil-21 Orta enlem siklonları ve kasırgaların yönleri

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava iconAtmosfer Basıncı: Atmosferi oluşturan gazların sahip oldukları ağırlığa...

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava icon1. Hayat kurtarmak amaci ile hava yolu açikligi saglandiktan sonra,...

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava icon05/12//2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7061 sayılı Bazı Vergi...

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava iconSonra abd elçilik görevlisi John Kustadter tarafından darbe şayiasının...

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava iconEndüstri tesislerinden kaynaklanan hava

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava icon8 2 / 3 Hava Olayları – Mevsimlerin Oluşumu Çalışma Yaprağı

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava iconDown By Law, CerModern Açık Hava Sineması’nda

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava iconPegasus hava yollari tarifeli seferi İLE

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava icon1. Kopma ve ayrılmalar hariç olmak üzere bacak yaralanmalarında,...

Yaşadığımız atmosfer oksijen başta olmak üzere çeşitli gazlardan oluşmuştur. Gazlar hava moleküllerini meydana getirirler. Basıç değişimlerine göre bu hava iconUluslararası gönderilerinizin teslimat süreci ile ilgili, dünyanın...


Yasa




© 2000-2018
kişileri
d.ogren-sen.com